Odma olejowa to układ odpowietrzania skrzyni korbowej. Odprowadza gazy powstające podczas pracy silnika, ogranicza wzrost ciśnienia i pomaga chronić uszczelki przed wyciekami oleju. Gdy zostanie zatkana albo uszkodzona, mogą pojawić się między innymi dymienie, nierówna praca silnika, większe zużycie oleju i wycieki.
Czym jest odma w samochodzie i dlaczego jest potrzebna?
Podczas pracy silnika niewielka część gazów ze sprężanej mieszanki i procesu spalania przedostaje się obok pierścieni tłokowych do skrzyni korbowej. Zjawisko to nazywa się przedmuchami. Pierścienie ograniczają przepływ gazów, ale nie zapewniają całkowitej szczelności, dlatego pewna ich ilość trafia do przestrzeni, w której pracuje wał korbowy i znajduje się olej silnikowy.
W skrzyni korbowej gazy mieszają się z oparami oleju i pod wpływem wysokiej temperatury zwiększają ciśnienie. Gdyby nie zostały odprowadzone, powstałoby nadciśnienie. Mogłoby ono wypychać olej przez uszczelniacze i uszczelki, powodować wycieki, a także zakłócać pracę silnika.
Odma działa więc jak wentylacja skrzyni korbowej. Odprowadza gazy w kontrolowany sposób, a w wielu konstrukcjach kieruje je z powrotem do układu dolotowego, aby zostały spalone w silniku. Nie jest to element odpowiadający za usuwanie spalin z układu wydechowego, lecz część systemu odpowietrzania jednostki napędowej.
Starsza i nowoczesna odma – czym różnią się te układy?
W starszych silnikach odma mogła mieć postać prostego przewodu odprowadzającego gazy poza silnik, czasem bezpośrednio pod samochód. Takie rozwiązanie było nieskomplikowane, ale gazy zawierające opary paliwa i mgłę olejową trafiały do atmosfery.
W nowszych konstrukcjach stosuje się obieg zamknięty. Układ może obejmować separator oleju, który oddziela część mgły olejowej od gazów, oraz zawór PCV, czyli zawór odpowietrzania skrzyni korbowej. Reguluje on przepływ gazów zależnie od warunków pracy silnika. Oczyszczone gazy są kierowane do dolotu, a odzyskany olej wraca do układu smarowania.
W niektórych samochodach występują także membrany, podgrzewacze i przewody o specjalnej konstrukcji. Ich zadaniem jest utrzymanie właściwego przepływu oraz ograniczenie odkładania się osadów, szczególnie podczas pracy w niskiej temperaturze.
Jakie są objawy zatkanej lub uszkodzonej odmy?
Awaria odmy może dawać różne sygnały, ale żaden z nich nie przesądza samodzielnie o usterce. Podobne objawy powodują między innymi zużyte pierścienie tłokowe, problemy z układem dolotowym, uszczelnieniami lub zapłonem. Najczęściej spotykane symptomy to:
- Wycieki oleju silnikowego.
- Zwiększone zużycie oleju.
- Dymienie z układu wydechowego.
- Nierówna praca silnika lub falowanie obrotów.
- Syczenie przy wyjmowaniu bagnetu albo odkręcaniu korka oleju.
- Podnoszenie się bagnetu lub wyraźny opór przy odkręcaniu korka wlewu oleju.
- Zapalenie kontrolki silnika i pojawianie się wypadania zapłonów.
| Objaw | Dlaczego tak się dzieje? |
|---|---|
| Wycieki oleju | Nadciśnienie w skrzyni korbowej obciąża uszczelki i uszczelniacze, przez które olej może zacząć się wydostawać. |
| Dymienie z wydechu | Zakłócony przepływ gazów może zwiększyć ilość oleju trafiającego do dolotu lub komory spalania, ale dymienie ma też wiele innych przyczyn. |
| Syczenie przy bagnecie | Odgłos może wskazywać na różnicę ciśnień między skrzynią korbową a otoczeniem. |
| Falowanie obrotów | Nieszczelny lub zablokowany układ odpowietrzania może zmieniać ilość powietrza trafiającego do silnika. Ten objaw często wynika jednak z innych usterek. |
Jak wykonać wstępny test korka oleju?
Prostą obserwację można przeprowadzić po rozgrzaniu silnika, ale należy zachować ostrożność. Elementy jednostki napędowej mogą być gorące, a przy pracującym silniku nie wolno zbliżać dłoni ani luźnej odzieży do pasków i wentylatora.
Test wygląda następująco:
- Rozgrzej silnik do normalnej temperatury pracy i pozostaw go na biegu jałowym.
- Ostrożnie odkręć korek wlewu oleju, nie pochylając twarzy nad otworem.
- Obserwuj, czy korek lekko drga, czy jest silnie zasysany albo wypychany, oraz czy z otworu wydobywa się wyraźny nadmiar gazów.
Silny opór, intensywne syczenie lub wyraźne wydmuchiwanie gazów mogą wskazywać na nadciśnienie w skrzyni korbowej. Nie jest to jednak diagnoza ostateczna. Mechanik powinien sprawdzić drożność przewodów, stan zaworu PCV, separatora oraz ciśnienie w skrzyni korbowej. Zbyt duża ilość przedmuchów wynikająca ze zużycia silnika może dawać podobny obraz.
Do czego prowadzi jazda z niesprawną odmą?
Zatkany układ może stopniowo zwiększać ciśnienie w skrzyni korbowej. W pierwszej kolejności pojawiają się nieszczelności i ubytki oleju, ale problem może też wpływać na dolot oraz skład mieszanki. Olej spalany w silniku może obciążać katalizator, a jego niedobór zwiększa ryzyko zużycia elementów smarowanych.
Nie warto kontynuować normalnej jazdy po wykryciu wycieku, silnego nadciśnienia lub gwałtownego wzrostu zużycia oleju. W skrajnym przypadku niedostateczne smarowanie może doprowadzić do poważnego uszkodzenia, a nawet zatarcia silnika. Falowanie obrotów czy dymienie nie oznaczają automatycznie awarii odmy, dlatego ważna jest diagnostyka zamiast wymiany części na chybił trafił.
Jak dbać o odmę?
Na stan układu wpływają regularne wymiany oleju i stosowanie środka smarnego zgodnego z wymaganiami producenta. Długotrwała jazda na krótkich odcinkach może sprzyjać gromadzeniu się wilgoci i osadów, zwłaszcza gdy silnik nie osiąga temperatury roboczej. Kontrola przewodów, separatora i zaworu PCV powinna być częścią przeglądu, szczególnie w starszym samochodzie.
Po stwierdzeniu niedrożności mechanik może zalecić czyszczenie mechaniczne, wymianę przewodów, separatora lub całego modułu. W niektórych konstrukcjach sama membrana albo zawór jest elementem zintegrowanym z pokrywą silnika, więc zakres prac zależy od konkretnej jednostki.
Czyszczenie odmy nie powinno polegać na przypadkowym przepłukaniu przewodu. Układ musi zostać sprawdzony pod kątem drożności, szczelności i prawidłowej regulacji przepływu.
Odma jest niewielkim, ale ważnym elementem silnika. Jej zadaniem jest kontrolowanie gazów w skrzyni korbowej i ochrona jednostki przed skutkami nadciśnienia. Gdy pojawiają się wycieki, syczenie przy bagnecie, dymienie lub zwiększone zużycie oleju, warto szybko zlecić pełną diagnozę warsztatowi zamiast ograniczać się do wymiany samego oleju.
